Economic Calculation

Technik wyjaśnia Ewie, ile chleba upiecze każdy piec i ile zużyje energii. To jednak nie wystarcza, by dokonać wyboru. Trzeba uwzględnić cenę zakupu, pracę, konserwację i inne zastosowania pieniędzy. Kilowatogodzin nie da się po prostu dodać do godzin pracy; ceny pieniężne zapewniają wspólną podstawę porównania. Piec należy do Capital Goods, czyli dóbr służących dalszej produkcji. Dane techniczne mówią, co jest wykonalne, a kalkulacja pomaga wybrać spośród wykonalnych planów. [3]

Przed zakupem Ewa szacuje koszty i przychody ze sprzedaży. Później zestawia szacunki z tym, co piekarnia rzeczywiście uzyskała i zużyła. W Human Action Mises odróżnia spojrzenie w przyszłość od oceny minionych wyników. Sam przychód nie jest zyskiem: liczą się także koszty, majątek i zobowiązania, czyli również to, co firma posiada i co musi zapłacić innym. Porównanie musi dotyczyć tego samego okresu i zakresu działalności. Nie można zestawiać miesięcznej sprzedaży z rocznymi wydatkami ani pomijać zużycia pieca. [2]

Ewa ma starą fakturę za prąd, aktualną ofertę pieca i własną prognozę sprzedaży. To różne rodzaje informacji. Dawna cena opisuje minioną transakcję, oferta ma warunki, a prognoza może się nie sprawdzić. Mises podkreśla, że precyzyjnie wyglądające rachunki nie usuwają niepewności. Warto więc sprawdzić mniej korzystny scenariusz: co się stanie, jeśli energia zdrożeje lub przyjdzie mniej klientów? Więcej miejsc po przecinku nie odpowie na to pytanie. [1]

Przeliczając oba plany na tę samą walutę, Ewa porównuje ich koszty pieniężne i oczekiwane wyniki. Nie dowie się jednak, ile szczęścia da jej wolne popołudnie ani jak bardzo klientowi zasmakuje chleb. Równe zyski dwóch piekarni nie oznaczają jednakowego zadowolenia właścicieli. Suma pieniędzy nie mierzy też całego dobrobytu społeczeństwa. Kalkulacja wyjaśnia część decyzji o realizacji planu; nie zastępuje wszystkich osobistych ocen. [2]

Ewa może otrzymać oferty pieców, mąki i pracy, ponieważ na odpowiednich rynkach rzeczywiście dochodzi do wymiany. Środki produkcji to na przykład maszyny, warsztaty i fabryki. Argument Misesa o gospodarce socjalistycznej dotyczy wspólnej kontroli środków produkcji bez ich wymiany rynkowej, a więc bez powstających dzięki niej cen. Nie sprowadza się do twierdzenia, że planista nie potrafi dodawać lub opisać procesu produkcji. Oceniając konkretną firmę, trzeba ustalić, jakie ceny są dla niej dostępne i skąd się wzięły, zamiast poprzestać na politycznej etykiecie. [3]

Dostawca wie o opóźnieniu części, pracownica zna słaby punkt starego pieca, a Ewa zauważa zmianę popytu. Ta wiedza nie trafia automatycznie w jedno miejsce. Knowledge Problem Hayeka wyjaśnia, dlaczego zdobywanie i wykorzystywanie rozproszonej wiedzy różni się od obliczeń na gotowych danych. Program szybko porówna wpisane oferty, lecz nie dowiedzie przez to ich kompletności, aktualności ani wykonalności. Nowa informacja może zmienić plan mimo bezbłędnej arytmetyki. [4]

Ewa może wybrać droższą opcję, by uniknąć dodatkowych nocnych zmian lub chronić zdrowie. Te powody nie znikają tylko dlatego, że nie mają ceny rynkowej. Mises określa granice rachunku pieniężnego, nie zaprzecza wartości takich celów. Obliczenie może pokazać prawdopodobny wydatek związany z wyborem; czy warto go ponieść, decyduje Ewa. Wyższy wynik pieniężny nie nakazuje automatycznie odrzucić wszystkich innych względów. [1]

Załóżmy, że piekarnia zaczyna przyjmować Bitcoin, a Ewa chce także prowadzić budżet w BTC. BTC to skrót oznaczający jednostkę bitcoin. Pozycje w innej walucie trzeba przeliczyć według kursu ze wskazaniem czasu jego ustalenia i źródła. Przyszłe wpływy oraz płatności opierają się ponadto na założeniach: dzisiejszy kurs nie musi obowiązywać w kolejnym miesiącu. Zmiana jednostki nie usuwa drogiej energii, braku części ani niepewnej sprzedaży. Nadal potrzebne są zgodne okresy, sprawdzenie pochodzenia cen i scenariusze pokazujące skutki zmiany oczekiwań. [1] [4] [5]