W ujęciu ekonomisty Ludwiga von Misesa Human Action oznacza działanie zmierzające do stanu uznawanego przez człowieka za lepszy. Wybiera on środki, lecz może się pomylić lub ponieść porażkę. To również tytuł książki Misesa z 1949 roku; tutaj objaśniamy przede wszystkim pojęcie, a nie całe dzieło.
Anna zamyka okno, by ograniczyć przeciąg. Okno jest środkiem, przyjemniejsze warunki w pokoju — celem. Mises zaczyna od pytania, co człowiek chce osiągnąć. Odruchowe mrugnięcie wywołane podrażnieniem oka to inny przypadek. Różnica nie polega na złożoności ruchu, lecz na tym, czy wyraża zamiar. Sama obserwacja nie zawsze go ujawnia; czasem trzeba poznać wcześniejsze wydarzenia. [1]
Anna przygotowała płatność, ale czeka, sprawdzając odbiorcę. Jeśli mogłaby ją wysłać, odroczenie jest częścią planu. Celowe działanie nie wymaga ciągłej aktywności. Gdyby nie miała dostępu do portfela, ten sam brak płatności miałby inną przyczynę. Nie każde opóźnienie świadczy o świadomej cierpliwości. Najpierw ustalmy, czy interwencja była możliwa i dlaczego z niej zrezygnowano. [1]
Anna może po południu naprawić rower albo odwiedzić znajomych. Czasu naprawy nie spędzi jednocześnie na wizycie. Opportunity Cost to wartość najlepszej utraconej możliwości, niekoniecznie kwota na paragonie. Środki i cele zależą też od pytania: naprawiony rower jest celem naprawy, lecz środkiem dojazdu do pracy. Wyjaśniając wybór, rozpatrujmy dostępne alternatywy, nie wszystkie opcje, które potrafimy sobie wyobrazić. [2]
Odwiedziny u chorego przyjaciela, darowizna czy decyzja pod wpływem gniewu mogą mieć cel tak samo jak zakup. Misesowskie „racjonalne” nie oznacza tu doskonałych obliczeń ani znajomości wszystkich skutków. Opisuje dobór środków do zamierzonego celu. Taki opis nie oznacza aprobaty ani dla celu, ani dla środków. Działanie może być hojne, szkodliwe lub błędne; sam zamiar nie rozstrzyga o moralnej dopuszczalności. [1] [2]
Anna naprawia rower, ale w drodze do pracy pojawia się inna usterka. Porażka nie usuwa pierwotnego zamiaru. Jej wiedza o środkach lub okolicznościach była niepełna. W rozdziale o niepewności Mises podkreśla, że działający człowiek nie zna przyszłości. Oddzielajmy oczekiwania w chwili wyboru od późniejszych zdarzeń. Doświadczenie może zmienić następny plan, ale oceniając pierwszy, nie przypisujmy Annie wiedzy zdobytej dopiero później. [3]
To samo dotyczy portfeli. Aby wydawać bitcoiny, portfel używa kluczy prywatnych: tajnych liczb, za pomocą których tworzy podpisy cyfrowe autoryzujące płatności. Ktoś zmienia ustawienie, wierząc w lepszą ochronę kluczy. Przekonanie wyjaśnia wybór; rzeczywiste bezpieczeństwo trzeba ocenić na podstawie działania urządzenia i procedury. Friedrich Hayek w Economics and Knowledge analizuje właśnie związek wiedzy lub założeń ludzi z faktami. Dobre intencje nie zastępują poprawnych informacji. Wyjaśnienie zachowania wymaga rozróżnienia tych spraw. [1] [4] [5]
Sam przelew w sieci Bitcoin nie mówi nam, dlaczego ktoś go wykonał. Ruch BTC może oznaczać zakup, dar albo przesunięcie między własnymi portfelami. Długo nieruchome monety nie dowodzą świadomego oszczędzania: posiadacz mógł stracić dostęp do kluczy. Różne historie pasują do tej samej obserwacji. Przyjęcie jednej wymaga dalszych dowodów. Sam ruch lub bezruch nie ujawnia całego planu, przekonań ani dostępnych możliwości. [2] [3] [6]
Praxeology bada ogólne relacje między wyborem, celami i środkami. Catallactics analizuje wymianę między ludźmi. Sama wiedza, że każdy ma cel, już nie wystarcza: plany mogą do siebie pasować lub kolidować. Hayek pyta więc, jak ludzie zdobywają informacje i zmieniają oczekiwania. Human Action jest przydatnym punktem wyjścia. Samo pojęcie nie przewiduje ceny ani nie dowodzi automatycznego uzgodnienia wszystkich planów. [1] [4]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Praxeology, Methodological Individualism, Subjective Value Theory, Catallactics, Opportunity Cost, Bitcoin. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Time Preference, Praxeology, Methodological Individualism, Subjective Value Theory.