Praxeology to ogólna teoria celowego działania człowieka rozwijana dedukcyjnie przez Ludwiga von Misesa. Punktem wyjścia jest działający człowiek; nie jest to test psychologiczny, program moralny ani obliczenie przyszłej ceny Bitcoina.
Człowiek wybiera środek, ponieważ oczekuje pożądanej zmiany. Celowe działanie obejmuje więc błąd: źle dobrany środek może zawieść. Racjonalność w tym znaczeniu Misesa nie oznacza wszechwiedzy ani aprobaty celu przez obserwatora. Odruch bez wyboru należy do innej kategorii analitycznej. [Mises — Human Action, I]
Jeśli dwa zastosowania nie mogą nastąpić jednocześnie, wybór jednego odsuwa drugie. Godzina naprawiania komputera nie może być zarazem godziną spaceru. Przykład nie wyznacza pieniężnej ceny porzuconej możliwości; jej znaczenie zależy od celów i możliwości danej osoby. [Mises — Human Action, I]
Darowanie, odpoczynek i pomaganie mogą być celowym działaniem tak samo jak sprzedaż. Analiza środków i celów sama nie osądza, który cel ostateczny jest moralnie właściwy. Z faktu działania nie wynika nakaz maksymalizacji zysku pieniężnego ani rozsądność każdego planu w potocznym znaczeniu. [Mises — Human Action, I]
Mises odróżnia ogólne relacje formalne od konkretnej treści historii. Ważność dedukcji zależy od założeń; twierdzenie o kraju lub okresie wymaga ponadto ustalenia, czy warunki zachodzą. Jego postulat teorii a priori to stanowisko metodologiczne, nie dowód dowolnej opowieści gospodarczej. [Mises — Human Action, II]
Catallactics bada wymianę i zjawiska rynkowe w ramach ogólniejszej kategorii działania. Przejście do cen, pieniądza i produkcji wymaga dalszych pojęć i rzeczywistych warunków instytucjonalnych. Sam wybór nie określa więc akceptowanej waluty ani ceny konkretnej transakcji. [Mises — Human Action, XIV]
W Economics and Knowledge z 1937 roku Hayek oddziela czystą logikę wyboru od twierdzeń o zdobywaniu wiedzy i koordynowaniu planów. Twierdzenia o rzeczywistym procesie mają treść empiryczną. Bliskość tradycji austriackiej nie oznacza zatem identycznej metodologii ani takiego samego zakresu dedukcji u wszystkich autorów. [Hayek — Economics and Knowledge, 1937]
Opis celowego działania nie ujawnia przyszłego kursu, daty kryzysu ani dokładnej reakcji tysięcy kupujących. Takie wnioski dodają założenia o technologiach, oczekiwaniach i okolicznościach. Oddziel logiczną poprawność argumentu od prawdziwości tych założeń i trafności konkretnej prognozy. [Mises — Human Action, II]
Reguły protokołu można sprawdzać w kodzie; motywy posiadaczy, akceptacja przez sprzedawców i rozpowszechnianie wiedzy to inne pytania. Interpretacja prakseologiczna może uporządkować argument o wyborze, lecz nie zastępuje danych o tych procesach. Wskaż założenie, wnioskowanie i obserwację, zamiast traktować nazwę metody jako dowód. [Hayek — Economics and Knowledge, 1937] [Hayek — The Use of Knowledge in Society, 1945]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Human Action, Methodological Individualism, Catallactics, Austriacka szkoła ekonomii, Knowledge Problem. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Methodological Individualism, Human Action, Catallactics, Ludwig von Mises.