U Ludwiga von Misesa Catallactics bada rynek, wymianę i decyzje oparte na cenach pieniężnych. Wyrasta z Praxeology, ogólnej teorii ludzkiego działania, skupiając się na relacjach rynkowych. Obejmuje towary, usługi, powstawanie cen i reakcje na informacje, nie tylko zamianę rzeczy na rzecz.
Anna przywozi rower do warsztatu, by bezpiecznie dojeżdżać do pracy. Inny klient zamawia taką samą naprawę roweru przeznaczonego na prezent. Motywy się różnią, ale oboje płacą za usługę. Mises w Human Action wyjaśnia, dlaczego nie ograniczać dziedziny do materialnych rzeczy lub egoistycznych celów. Badamy zawarcie transakcji i jej następstwa, bez konieczności wcześniejszego aprobowania pragnień uczestników. [1]
Anna woli naprawiony rower od pieniędzy, które wydaje. Warsztat oczekuje, że praca i części za tę kwotę mu się opłacą. Nie muszą odczuwać jednakowej satysfakcji. Uzgodnili cenę, nie wspólną skalę szczęścia. Dobrowolna wymiana opiera się na oczekiwanej korzyści, lecz naprawa może się nie udać. Aby wyjaśnić tę wymianę, trzeba znać ofertę i dostępne alternatywy oraz odróżniać oczekiwania od rzeczywistego wyniku. [2]
Warsztat porównuje ceny części, czynsz i inne wydatki z oczekiwanymi przychodami. Economic Calculation to właśnie takie liczenie w jednostkach pieniężnych. Ceny pozwalają porównywać różne nakłady, ale nie mierzą radości klienta. Budżet zawiera też szacunki: w przyszłym miesiącu klientów może być mniej albo materiały zdrożeją. Catallactics śledzi wpływ uzyskanych cen na następne oferty i plany. Historia wymiany nie kończy się na opłaconym rachunku. [1] [2]
Kto może decydować o rowerze, częściach i pieniądzach? Co obiecano i jakie możliwości mają strony podczas sporu? Mises opisuje gospodarkę rynkową przez prywatną własność środków produkcji i współpracę poprzez wymianę. Konkretny przypadek wymaga ustalenia praw, umów i ograniczeń. Rozproszone decyzje nie oznaczają braku reguł. Sama zapłata nie dowodzi dobrowolnej zgody; należy odróżniać handel od przymusu. [2]
Załóżmy, że metal drożeje, a warsztat szuka oszczędniejszego wykorzystania części. Może reagować na cenę, nie znając wszystkich przyczyn zmiany podaży lub popytu. Friedrich Hayek w The Use of Knowledge in Society wyjaśnia tę rolę na przykładzie cyny. Ceny przekazują część rozproszonej wiedzy, nie pełną relację o świecie. Liczy się też znajomość ceny, dostępność zamiennika i możliwość zmiany postępowania. [3]
Właściciel przewidywał określone przychody i koszty, lecz niektóre naprawy przynoszą mniej niż zakładał. Strata może skłonić do zmiany oferty lub metody. Sama liczba nie wyjaśnia jednak, czy przyczyną był zły szacunek, droższe części czy działania konkurencji. Również zysk nie potwierdza doskonałej koordynacji. Trzeba śledzić uczenie się i reakcje na nowe warunki, o których Hayek pisze w Economics and Knowledge. [2] [4]
Aby zrozumieć zależność, możemy założyć niezmienność innych warunków. Mises używa takich konstrukcji, lecz trzeba je odróżnić od rzeczywistego rynku z niepewnością i nowymi zdarzeniami. Zgodność planów w modelu nie wyjaśnia, jak ludzie zdobywają informacje i dostosowują się w praktyce. Praxeology daje ogólną ramę działania; rzeczywisty proces uczenia się i uzgadniania planów wymaga dalszego wyjaśnienia. [1] [4]
Gdyby Anna zapłaciła za naprawę bitcoinem, potwierdzona transakcja wykazałaby transfer zgodny z zasadami sieci. Potwierdzenie oznacza tu włączenie transakcji do bloku, czyli grupy transakcji dodanej do wspólnej historii sieci. Nie dowiodłaby dobrej jakości naprawy, rozsądnej ceny ani satysfakcji stron. Bitcoin odpowiada za techniczne rozliczenie; Catallactics pyta też o oferty, powody wyboru, ograniczenia i późniejsze reakcje. Zapis płatności pomaga, lecz nie wyjaśnia całej wymiany. Potrzebna jest również wiedza o zdarzeniach poza siecią. [1] [3] [5]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Praxeology, Human Action, Economic Calculation, Knowledge Problem, Entrepreneurship, Bitcoin. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Praxeology, Subjective Value Theory, Human Action, Economic Calculation.