Originary Interest

Wyobraźmy sobie Ewę, która prowadzi warsztat stolarski. Lepsza piła pozwala przygotować więcej desek, co pomaga wyjaśnić gotowość do jej zakupu. Mises oddziela jednak wydajność piły od pytania, kiedy Ewa będzie mogła skorzystać z wyniku pracy. Wykonanie i sprzedaż mebli wymagają czasu. Według niego procent pierwotny wyraża stosunek wycen wcześniejszego i późniejszego zaspokojenia potrzeb. Nie jest szczególną zapłatą, którą każda wydajna maszyna wytwarza automatycznie. [1]

Ewa płaci za drewno i pozostałe środki produkcji teraz, a gotowe meble sprzedaje później. Nawet bez banku jej środki są zaangażowane w produkcję i nie mogą jednocześnie służyć innemu celowi. Murray Rothbard tłumaczy czasowy wymiar produkcji właśnie odstępem między wcześniejszymi wydatkami a późniejszymi wpływami. Umowa kredytowa nie jest więc warunkiem tego rozumowania. W prawdziwym warsztacie nadal nie wiadomo jednak, za ile uda się sprzedać meble i czy klient zapłaci. [3]

Weźmy własny uproszczony przykład: dzisiejszy wydatek wynosi 100, a po roku wpływa 105 w tych samych jednostkach pieniężnych. Różnica to 5, czyli 5% początkowego wydatku. Procent ma zatem określoną podstawę i okres. Obliczyliśmy jednak stopę zwrotu, a nie zmierzyliśmy czystego procentu pierwotnego. Rothbard wyodrębnia go w modelu bez niespodzianek; w przypadku Ewy trzeba byłoby jeszcze znać wszystkie koszty, zmianę siły nabywczej i niepewność wyniku. [3]

A jeśli meble nagle staną się modne i Ewa sprzeda je znacznie drożej, niż zakładała? Mises odróżnia taki zysk przedsiębiorczy od czasowego składnika wyceny. Powstaje on wskutek zmiany warunków i tego, jak przedsiębiorca je przewidział. Zmiana gustów może też przynieść stratę. Końcowa kwota łączy zatem kilka wpływów. Sama różnica między wydatkiem a wpływem nie mówi, jaka część przypada na procent pierwotny. [1]

Jeśli Ewa będzie potrzebowała pożyczki, wierzyciel zastanowi się również, czy ją spłaci i co będzie mógł kupić za odzyskane pieniądze. Mises wyróżnia więc w rynkowej stopie brutto składnik przedsiębiorczy związany z niepewnością oraz premię cenową wynikającą z oczekiwanych zmian siły nabywczej. Umowa nie podaje jednak oddzielnych pomiarów tych wpływów. Nie wystarczy odjąć od oprocentowania znanych pozycji: oczekiwania mogą się nie spełnić, a rzeczywisty wynik odbiegać od obietnicy. [2]

W kolejnym własnym przykładzie pożyczka obiecuje nominalnie 2% rocznie, czyli wynik w pieniądzu przed uwzględnieniem zmian cen, lecz ceny w tym czasie rosną o 4%. Jeżeli dług zostanie spłacony, realny wynik wyniesie w przybliżeniu minus 2%: pieniędzy przybyło, ale kupimy za nie mniej. To ocena wykorzystująca już znaną inflację. Nie jest bezpośrednim pomiarem ujemnego Originary Interest. W ujęciu Misesa trzeba oddzielić wycenę czasu, zmianę siły nabywczej i możliwość, że dłużnik w ogóle nie zapłaci. [2]

Mises i Rothbard wyobrażają sobie na potrzeby analizy gospodarkę, w której warunki stale się powtarzają i żadna zmiana nikogo nie zaskakuje. Nazywają ją gospodarką jednostajnie funkcjonującą. Ten pomocniczy model pozwala oddzielić czysty procent od zysku i straty przedsiębiorczej. Jednolita stopa dotyczy w nim tego samego okresu. Nie oznacza identycznego oprocentowania wszystkich rzeczywistych pożyczek: w naszym świecie różnią się dłużnicy, warunki i oczekiwania. [1] [3]

Bitcoin umożliwia weryfikację płatności i zapobiega dwukrotnemu wydaniu tych samych środków. Projekt Nakamoto nie tworzy konta, na którym samo czekanie daje dodatkowe bitcoiny, których jednostkę oznacza się skrótem BTC. Oferta odsetek za ich pożyczenie tworzy dodatkowe zobowiązanie: dłużnik zobowiązuje się zwrócić środki i zapłacić obiecane odsetki. To współczesny przykład różnicy między posiadaniem pieniędzy a udzielaniem kredytu. Originary Interest pomaga myśleć o czasie, ale nie zastąpi oceny warunków i wiarygodności konkretnej oferty. [4] [2]