Credit risk to ryzyko, że dłużnik lub kontrahent, czyli strona zobowiązana umową, nie spełni uzgodnionego świadczenia. Dotyczy pożyczek, obligacji i bitcoinów pożyczonych firmie za obiecane odsetki. Trzeba wiedzieć, kto ma zapłacić, ile i kiedy oraz jakie prawa przysługują w razie trudności. Sam spadek ceny rynkowej nie oznacza jeszcze, że dłużnik przestał płacić.
Wyobraźmy sobie firmę, która ma oddać ci 100 USD, czyli dolarów amerykańskich, w uzgodnionym dniu. Mamy dłużnika, kwotę i termin; dopiero wtedy można oceniać wykonanie zobowiązania. Umowa i właściwe przepisy określają też, kiedy opóźnienie lub inne zdarzenie stanowi niewykonanie zobowiązania. Nie ma uniwersalnej liczby dni oczekiwania dla wszystkich długów. Gdy cena obligacji spada ze 100 do 95, samo to nie dowodzi braku zapłaty: rynek mógł reagować na zmianę stóp procentowych. Zdolność firmy do płacenia może jednak pogarszać się długo przed pierwszą pominiętą płatnością. Dlatego badamy jej finanse i warunki konkretnego długu. [1]
Rzadkie zdarzenie też może być kosztowne. Bank for International Settlements (BIS) używa PD jako prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania, LGD jako części utraconej w takim przypadku i EAD jako kwoty należności w chwili niewykonania. Należność to pieniądze, które druga strona jest nam winna. Nasz uproszczony model roczny zakłada PD 2%, LGD 60% i EAD 100 USD. Działanie 0,02×0,60×100 = 1,2 USD daje oczekiwaną stratę przy tych założeniach. Nie oznacza corocznego odpisania dokładnie tej kwoty. Nie jest też górną granicą straty: pojedyncza pożyczka może wypaść znacznie gorzej. To prosty model, a nie pełne obliczenie kapitału bankowego czy zastępstwo sprawdzenia dłużnika. [2]
Informacja, że firma w kłopotach nadal ma majątek, nie wystarcza: trzeba wiedzieć, komu on przypadnie. W naszym przykładzie likwidacji dostępne są aktywa warte 70 USD, zabezpieczona nimi wierzytelność 50 i niezabezpieczona wierzytelność 40. Przy założonej kolejności i bez kosztów pierwszy wierzyciel dostaje 50, drugi pozostałe 20. Drugi odzyskuje więc 20/40 = 50% należności. Koszty, oczekiwanie, inne uprzywilejowane roszczenia albo nieważne zabezpieczenie mogą zmienić wynik. Zabezpieczenie nie jest magicznym słowem: znaczenie mają jego skutki prawne i prawa innych osób do tego samego majątku. [3]
Rating kredytowy to opinia agencji o wiarygodności dłużnika lub określonego długu. Investor.gov przypomina, że nawet AAA nie gwarantuje zapłaty. Ocena firmy może się różnić od oceny jej konkretnej pożyczki lub obligacji. Rating nie obejmuje wszystkich zagrożeń cenowych ani możliwości szybkiej sprzedaży inwestycji. Sprawdź autora, datę i dokładny przedmiot oceny; sama litera nie wystarcza. Rejestracja agencji w SEC, amerykańskim organie nadzoru nad rynkiem papierów wartościowych, też nie oznacza zatwierdzenia jej ratingów. Nawet dobrze oceniony dług może być oferowany za cenę, której nie chcesz zapłacić. [4]
Jeśli firma oferuje odsetki za przekazane bitcoiny, pytaj, skąd je bierze i kto ma zwrócić wkład. Nasza umowa obiecuje 1 BTC i odsetki 0,05 BTC. Po niewykonaniu zobowiązania odzyskujemy tylko 0,4 BTC. W porównaniu z samym początkowym wkładem brakuje 0,6 BTC, czyli 60%; wobec całej obietnicy brakuje 0,65 BTC. Porównujemy kwoty, nie ustalamy umownego zaliczania spłat na kapitał i odsetki. Tego dochodu nie tworzy protokół Bitcoin: zależy od działalności i wypłacalności firmy. Ustal prawnego dłużnika, ewentualne dalsze pożyczanie aktywów, prawa przy niewypłacalności i walutę należności. Dodatnie saldo aplikacji nie dowodzi, że bitcoiny da się wypłacić. [5]
Podział pieniędzy między firmy może pomóc, jeśli nie dotknie ich ten sam problem. Nasze dwie pożyczki po 50 USD trafiają jednak do firm zależnych od tego samego rynku. Jeśli obie nie płacą i każda oddaje połowę, strata wynosi 25+25 = 50. Różne nazwy nie usunęły wspólnego wstrząsu. Firmy mogą też łączyć właściciele, te same zabezpieczenia lub ten sam poręczyciel. Jest to inny podmiot zobowiązujący się pod określonymi warunkami zapłacić zamiast dłużnika. Gwarancja przenosi więc część ryzyka na niego: liczy się jego zdolność zapłaty i możliwość wyegzekwowania zobowiązania. Badaj nie tylko liczbę umów, lecz również ich wspólne ryzyka. [1]
W rachunkowości spotkasz IFRS 9, międzynarodowy standard instrumentów finansowych, oraz ECL, oczekiwane straty kredytowe. Dwunastomiesięczne ECL dotyczą możliwego niewykonania zobowiązania w kolejnych 12 miesiącach od dnia sprawozdawczego, ale obejmują jego skutki pieniężne przez cały okres, ważone prawdopodobieństwem. Gdyby przykładowy dłużnik nie zapłacił w miesiącu 10, a część długu odzyskano w miesiącu 24, nie wolno po prostu pomijać późniejszego odzysku. Liczy się także termin przepływów. ECL za cały okres uwzględniają możliwe niewykonanie przez całe oczekiwane życie instrumentu; wybór podejścia zależy od reguł i stanu kredytowego, w tym istotnego wzrostu ryzyka od pierwszego ujęcia w księgach. Nie przenosi się tego automatycznie na US GAAP, amerykańskie zasady rachunkowości, ani wszystkie produkty krypto. [6]
Wpływy dłużnika mogą maleć właśnie wtedy, gdy tanieje zabezpieczenie, a odzyskiwanie pieniędzy trwa dłużej. Problemy wzajemnie pogarszają wynik. Nasz scenariusz stresowy zwiększa PD do 10% i LGD do 80% przy EAD 100 USD: 0,10×0,80×100 = 8 USD zamiast początkowych 1,2. To nie prognoza, lecz sprawdzenie zmienionych założeń. Potrzebujemy aktualnych wpływów i wypłat, terminów, ochrony prawnej i rzetelnych danych. Prosta średnia jest użytecznym początkiem, nie pełnym opisem skrajnych strat. Każda obietnica dochodu wraca do pytania: kto zapłaci i z jakich środków? [1] [2]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Refinancing risk, Debt maturity, Leverage, Capital structure. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Credit Expansion, Fiduciary Media, Interest rate risk, Impairment accounting.