Credit Expansion

Bank Anny nie jest jedynym źródłem finansowania. Firma może też wyemitować obligację, czyli zobowiązać się do płatności na rzecz jej posiadaczy. Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS) odróżnia dlatego kredyt krajowych banków dla prywatnego sektora niefinansowego od finansowania ze wszystkich uwzględnionych źródeł. Osobno wyróżnia gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa niefinansowe i sektor rządowy. Informacja o wzroście kredytu nie mówi jeszcze, czy rodziny pożyczają na mieszkania, firmy na sprzęt, czy państwo na wydatki. Najpierw trzeba znać to, co obejmuje dana liczba. [1]

Bank of England, brytyjski bank centralny, wyjaśnia, że kredyt bankowy zwykle tworzy odpowiadający mu depozyt. Załóżmy, że bank zapisuje Annie 100 jednostek pieniężnych. Ma ona depozyt 100, ale również dług 100. Bank ma należność od Anny i zobowiązanie wynikające z jej depozytu. To nie prezent: Anna może płacić teraz w zamian za obowiązek późniejszej spłaty. Bank nie musi jedynie przenosić istniejącego depozytu innego oszczędzającego. [2]

Kiedy Anna korzysta z kredytu, inni klienci mogą spłacać starsze zobowiązania. Bank of England opisuje, że spłata kapitału kredytu bankowego, czyli pożyczonej kwoty bez odsetek, niszczy pieniądz depozytowy. W naszym przykładzie nowe kredyty 100 i spłaty kapitału 80 dają przyrost netto 20, jeśli nic innego się nie zmienia. Zapłata dostawcy to inne zdarzenie: pieniądze trafiają do odbiorcy, ale dług Anny pozostaje. Same nowe umowy i liczba płatności nie wystarczą; ważny jest też stan niespłaconego zadłużenia. [2]

Gdyby wystarczył zapis księgowy, bank mógłby finansować każdy pomysł. Musi jednak uwzględnić brak spłaty, przelewy do innych banków i koszt finansowania. Bank of England podkreśla rentowność, zarządzanie ryzykiem, przepisy chroniące stabilność banków i politykę pieniężną. Kredyt musi też mieć sens dla klienta. Możliwość utworzenia depozytu nie oznacza zatem nieograniczonych środków bez kosztów i konsekwencji. [2]

Ludwig von Mises analizuje dodatkowy kredyt cyrkulacyjny trafiający najpierw na rynek pożyczkowy. W jego teorii projekty mogą wtedy wyglądać na łatwiejsze do sfinansowania, choć nie przybyło potrzebnego sprzętu ani materiałów. Wróćmy do drukarni: więcej przyznanych kredytów może oznaczać więcej zamówień konkurujących o te same maszyny i tych samych techników. Dostawy drożeją lub się opóźniają, a pierwotne budżety przestają się spinać. To ilustracja opisywanej rozbieżności planów, a nie dowód, że każdy nowy kredyt oznacza błędną inwestycję. [3]

Anna mogła wcześniej dostać odmowę, bo bank uznał projekt za zbyt ryzykowny. Później może uzyskać kredyt, mimo że podawane oprocentowanie się nie zmieniło. Mises wprost dopuszcza taki przebieg ekspansji: finansowanie dociera do osób wcześniej odrzucanych przy tej samej stopie nominalnej. Stopa nominalna oznacza tu oprocentowanie zapisane w umowie. Porównuj więc również dostępność kredytu i ocenę ryzyka, nie tylko zmianę jednej stopy. [3]

BIS podaje także dług względem produktu krajowego brutto (PKB), czyli wartości dóbr i usług końcowych wytworzonych w gospodarce w danym okresie. W naszym przykładzie dług wynosi 100, a roczny PKB 200: wskaźnik to 50%. Jeśli roczny PKB spadnie do 160 przy niezmienionym długu, wskaźnik wzrośnie do 62,5%. Nikt nie musiał pożyczyć dodatkowych pieniędzy. Różnica wynosi 12,5 punktu procentowego, a nie kwotę nowego kredytu. Porównania wymagają zgodnych jednostek, okresów, sektorów i sposobów wyceny zadłużenia. [1]

Satoshi Nakamoto zaprojektował sieć weryfikującą transfery i zapobiegającą dwukrotnemu wydaniu tych samych monet. Nie prowadzi ona księgowości wszystkich umów kredytowych. Jeśli Anna pożycza 100 dolarów amerykańskich (USD) pod zabezpieczenie w bitcoinach (BTC), powstaje dług dolarowy, a nie nowe jednostki Bitcoin. Zabezpieczenie to majątek chroniący wierzyciela na wypadek braku spłaty, nie waluta długu. Także roszczenie wobec usługodawcy nie jest automatycznie tym samym co monety przechowywane samodzielnie, gdy właściciel sam kontroluje klucze prywatne pozwalające je wydać. Sama liczba transferów w sieci nie mierzy więc skali pożyczania. [4] [1]