Cantillon Effect, czyli efekt Cantillona, opisuje, jak sposób pojawiania się nowych pieniędzy i ich dalsze wydawanie mogą zmieniać poszczególne ceny, siłę nabywczą i podział zasobów. Siła nabywcza oznacza, ile dóbr i usług można kupić za daną kwotę. Nie chodzi tylko o droższy przeciętny koszyk zakupów. Liczy się też, czyje dochody się zmieniają, co kupuje ta osoba i które ceny reagują wcześniej.
Wyobraźmy sobie miasteczko, w którym rusza nowa kopalnia złota. Właściciel i pracownicy otrzymują złoto używane tam jako pieniądz i zaczynają więcej wydawać. Piekarz Jan dostaje zamówienia, dostawca mąki sprzedaje więcej, a inni zyskują pracę. Gdzie indziej dochody jeszcze się nie zmieniły. Richard Cantillon opisywał właśnie drogę od kopalń przez pierwszych odbiorców do kolejnych transakcji. Nowe pieniądze nie trafiają równomiernie na wszystkie konta. Ważne są droga wejścia oraz planowane zakupy. Pierwotna idea nie dotyczyła więc wyłącznie banków centralnych ani banknotów. [1]
Jeśli klientów przybywa szybciej niż towarów, Jan może podnieść ceny. Anna z niezmienioną pensją kupi wtedy mniej, dopóki jej dochód lub inne warunki również się nie zmienią. W prostym przykładzie żywność drożeje z 10 do 12, a płaca pozostaje 100. Pokazuje to spadek siły nabywczej wobec tej żywności, a nie obliczenie całej inflacji. Inne ceny mogą zmieniać się inaczej, a producenci zwiększać podaż. Cantillon zauważał, że więcej pieniędzy nie oznacza jednakowej zmiany wszystkich cen. Te różnice i ich rozłożenie w czasie są kluczowe. [2]
We współczesnej bankowości nowy depozyt często powstaje razem z kredytem. Jeśli Jan pożyczy przykładowo 100, otrzyma depozyt 100, lecz będzie też winien 100. Może zapłacić za nowy piec, ale nie dostał w prezencie majątku netto. Znaczenie mają odsetki, spłaty, zabezpieczenia oraz to, czy piec rzeczywiście pomoże zarabiać. Tak Bank of England wyjaśnia tworzenie pieniądza przez kredyt. Gdy Jan następnie płaci dostawcy, przenosi się istniejący depozyt. Powstanie pieniędzy i ich dalszy przelew to odrębne zdarzenia. [3]
Quantitative Easing, w skrócie QE, działa inaczej: bank centralny kupuje aktywa finansowe, na przykład obligacje. Obligacja to papier wartościowy, za pomocą którego emitent pożycza pieniądze i zobowiązuje się je oddać na uzgodnionych warunkach. W przykładowej transakcji fundusz emerytalny może dostać nowy depozyt bankowy w zamian za obligację. Jego bank otrzymuje rezerwy, czyli środki na rachunku w banku centralnym, i zaciąga odpowiadające im zobowiązanie wobec funduszu. Fundusz oddał jednak obligację. Cała zapłata nie jest zatem darmowym prezentem. Zakupy mogą mimo to wpływać na ceny aktywów, rentowność i późniejsze wydatki. Rezerwy bankowe nie są też depozytem gospodarstwa, który mogłoby ono bezpośrednio wypłacić. [3]
Często mówi się, że pierwsi odbiorcy kupują po starych cenach, a ostatni po wyższych. To pomocny obraz jednego możliwego przebiegu, nie stały rozkład jazdy. Rynek może uwzględnić oczekiwaną zmianę w cenach jeszcze przed zapłatą. Jan może dostać kredyt wcześnie, ale na niekorzystny procent, albo kupić zbyt drogi piec. Sama kolejność więc nie wystarcza. Trzeba wiedzieć, co odbiorca dał w zamian, jakie ma zobowiązania i na co ostatecznie go stać. Bliskość źródła nowych pieniędzy nie gwarantuje zysku. [3] [4]
Jedno gospodarstwo ma własne mieszkanie, inne wynajmuje. Ktoś oszczędza, ktoś spłaca hipotekę, a ktoś dzięki większemu popytowi znajduje pracę. Zmiana polityki może jednocześnie wpływać na ceny majątku, odsetki i płace. Dochód to strumień w pewnym okresie; majątek netto to wartość własności pomniejszona o długi. Autorzy badania ECB Working Paper 2190 oszacowali, że badane QE zmniejszało nierówności dochodowe głównie dzięki zatrudnieniu. To wynik konkretnych danych i modelu, nie powszechne usprawiedliwienie każdego działania. Ceny aktywów i dochody z pracy mogą działać w różnych kierunkach. [4]
Bitcoin określa tworzenie nowych jednostek regułami protokołu. Górnicy otrzymują nowe bitcoiny jako część nagrody za blok, ponosząc koszty sprzętu i działania. Blok to grupa transakcji dodana do wspólnej historii sieci. Przewidywalna emisja zmienia ten kanał przydziału: nie jest on każdorazowo wybierany nową decyzją centralnego emitenta. Nie oznacza to jednak równych majątków, równych możliwości zakupowych ani końca zmian cen. Wokół Bitcoina mogą też powstawać pożyczki i inne wierzytelności. Obietnica wypłaty BTC nie jest jednak stworzeniem nowych natywnych bitcoinów w sieci. [5]
Gdy ktoś nazywa wzrost cen mieszkań Cantillon Effect, pytajmy o konkretną drogę pieniędzy. Co się zmieniło, kto je dostał, jak je wykorzystał i w jakim okresie? Ważne jest też, co prawdopodobnie stałoby się bez interwencji. Niedobór mieszkań, podatki, ryzyko kredytowe i inne zdarzenia również mogą wpływać na ceny. Sam wzrost cen lub zysk banku nie dowodzi przyczyny. Pojęcie pomaga, gdy prowadzi do warunków i rzeczywistych skutków. Jako gotowa lista zwycięzców i przegranych traci moc wyjaśniającą. [2] [4]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Pieniądz fiducjarny, Monetary Premium, Credit Expansion, Zdrowy pieniądz, Bitcoin. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Forced Saving.