Carl Menger

Zanim Carl Menger opublikował w 1871 roku Grundsätze der Volkswirtschaftslehre, przygotowywał informacje o rynkach dla Wiener Zeitung. Z codziennymi zmianami cen stykał się więc również w pracy. Później został profesorem Uniwersytetu Wiedeńskiego. Jego książka otwiera historię szkoły austriackiej, a nie zamyka wszystkie jej późniejsze spory. Szukając jego prac, zwróć uwagę na podobne imię: jego syn Karl Menger był matematykiem. To nie inny zapis imienia tego samego autora. [1]

Wyobraź sobie stolarza, który przez wiele tygodni robił szafę, lecz ta nie mieści się w mieszkaniu zainteresowanego klienta. Sam wysiłek nie przekona kupującego. Menger wyjaśnia wartość znaczeniem potrzeby, której zaspokojenie zależy od dostępności danego dobra. Liczy się też ilość: następna identyczna szafa może nie odpowiadać na równie pilną potrzebę jak pierwsza. To podejście nazywamy subiektywną teorią wartości. Nie oznacza ono, że możemy narzucić dowolną cenę rynkową. Ocena zaczyna się od ludzi i ich sytuacji, a nie od liczby godzin w ewidencji produkcji. [2]

Chleb zaspokaja głód klienta. Mąka i piec piekarski nie robią tego bezpośrednio, ale pomagają wytworzyć chleb. W ekonomii takie środki zaspokajania potrzeb nazywamy dobrami. Menger rozróżnia dobra różnych rzędów: rząd określa miejsce na drodze do zaspokojenia potrzeby. Wyższy rząd nie oznacza wyższej jakości. Znaczenie ma zastosowanie; paliwo może bezpośrednio ogrzewać pokój albo służyć do pieczenia. Środki muszą też nadawać się do wspólnego wykorzystania: sama mąka bez pozostałych potrzebnych składników i środków nie wystarczy. Sens produkcji śledzimy więc od ludzkich potrzeb wstecz, do sposobów ich zaspokojenia. [2]

Spróbuj sprzedać jeszcze dziś mało używany mebel za tyle, ile za niego zapłaciłeś. Być może znajdzie się kupujący, ale poprosi o obniżkę; dłuższe oczekiwanie mogłoby przynieść lepszą ofertę. Tak można przybliżyć zbywalność, którą Menger badał w On the Origin of Money z 1892 roku. Nie chodzi wyłącznie o to, czy rzecz ma wartość. Liczą się także ilość, miejsce, czas i cena możliwa do uzyskania przy wymianie. Łatwa zbywalność nie gwarantuje sprzedaży za dowolną kwotę, jakiej życzy sobie właściciel. [3]

W naszym przykładzie stolarz chce chleba, lecz piekarz nie potrzebuje właśnie szafy. Wymiana bezpośrednia zatrzymuje się w miejscu. Stolarz może jednak przyjąć inne dobro, które piekarz i pozostali kupcy chętnie akceptują. Nie potrzebuje go do konsumpcji, lecz jako drogi do swojego celu. To wymiana pośrednia. Menger opisuje, jak ludzie uczą się korzystać z tej przewagi i naśladują skuteczne praktyki innych. Powszechnie przyjmowany środek wymiany może więc wyłonić się z pojedynczych transakcji bez wcześniejszej umowy wszystkich uczestników. [3]

To wyjaśnienie nie oznacza, że Menger odrzucał każdą rolę państwa. Oddzielał powstanie pieniądza od jego późniejszego uznania prawnego, organizacji bicia monet oraz kontroli masy czy próby monet. Próba określa, jaką część monety stanowi metal szlachetny. Dopuszczał też ustanowienie środka wymiany ustawą, ale nie uważał tego za jedyny ani pierwotny sposób powstania pieniądza. Jego argumentu nie można sprowadzić do twierdzenia, że wszystko, czego dotknie państwo, przestaje być pieniądzem. Pyta, jak rozszerzała się akceptacja i co później zmieniły reguły. Konkretny przypadek historyczny nadal wymaga osobnych dowodów. [3]

W Untersuchungen z 1883 roku Menger bronił badań teoretycznych w sporze z niemiecką szkołą historyczną. Czytelnikowi można przybliżyć różnicę tak: zapis cen pokazuje, co się stało; teoria próbuje wyjaśnić związki kryjące się za obserwowanymi wydarzeniami. Ten spór należy do swojej epoki. Z jednego stanowiska Mengera nie można automatycznie wyprowadzać wszystkich metod późniejszych ekonomistów austriackich. Wspólna nazwa szkoły nie oznacza, że jej członkowie napisali tę samą książkę. [1]

Carl Menger zmarł w 1921 roku. Nie znał projektu Bitcoin i nie wypowiadał się o nim. Dziś sami możemy zastosować jego pytania: do czego dany środek jest ludziom przydatny, kto go przyjmuje i jak łatwo go dalej wymienić? To już nasza współczesna interpretacja. Ani wysokie koszty produkcji, ani sama rzadkość nie gwarantują popytu. Jego teksty proponują sposób myślenia o wartości i wymianie, a nie historyczne poparcie konkretnego aktywa cyfrowego czy prognozę jego przyszłej ceny. [1] [2] [3]