Eugen von Böhm-Bawerk

Böhm-Bawerk urodził się w Brnie, wykładał w Innsbrucku i kilkakrotnie pełnił funkcję ministra finansów. Od 1904 roku był profesorem w Wiedniu. Te role pokazują kontekst jego pracy: był teoretykiem i uczestnikiem administracji publicznej. Same jednak nie dowodzą słuszności jego argumentów ekonomicznych. Czytając go, oddzielaj więc pytanie o to, kim był autor, od pytania, czy jego wyjaśnienie czasu, kapitału i procentu rzeczywiście się broni. [1]

W The Positive Theory of Capital podaje trzy powody. Człowiek może być dziś gorzej zaopatrzony niż w przyszłości, a więc pilniej potrzebować obecnych środków. Może też niedoceniać przyszłych korzyści, ponieważ odległe potrzeby wydają mu się mniej ważne. Ponadto środki dostępne już teraz mogą umożliwić dłuższą metodę produkcji, dającą więcej rezultatów. To różne argumenty: potrzeba, ocena przyszłości i możliwość produkcyjna. Böhm-Bawerk łączy je w swojej teorii, a nie we wzorze, do którego wpiszemy trzy liczby i otrzymamy oprocentowanie dzisiejszego kredytu. [2]

Autor przedstawia przykład, w którym dwa pierwsze powody łącznie dają dobrom teraźniejszym, czyli rzeczom już dostępnym do użycia, przewagę 30 %, a możliwość produkcyjna — 25 %. Wynik nie wynosi 55 %, lecz w tym przykładzie 30 %. Powód jest prosty: tych samych środków nie można jednocześnie w całości zużyć dziś i w całości zainwestować w przyszłą produkcję. To alternatywne zastosowania. Pierwsze dwa czynniki mogą się w jego wyjaśnieniu łączyć, ale przewaga produkcyjna nie dochodzi jako kolejna niezależna nagroda. Przykład uczy porównywania możliwości bez podwójnego liczenia tego samego zasobu. [2]

Wróćmy do naszego warsztatu. Jeśli ludzie budują maszynę zamiast od razu wytwarzać produkty, wynik może pojawić się później. W trakcie pracy nadal potrzebują jedzenia i innych środków. Böhm-Bawerk podkreśla więc dostępność dóbr teraźniejszych: pozwalają przetrwać do ukończenia produktu. Okrężna metoda produkcji wykorzystuje pośrednie etapy, które mogą być skuteczniejsze; nie oznacza bezczynności. Samo wydłużenie projektu w kalendarzu nie poprawia wyniku. Potrzeba korzystniejszej metody i środków umożliwiających jej doprowadzenie do końca. [3]

W sporze z J. B. Clarkiem rozróżniał dwie miary: całą historię produkcji od najwcześniejszego nakładu oraz średni czas między kolejnymi nakładami pracy lub wykorzystaniem ziemi w produkcji a uzyskaniem gotowego produktu dla konsumenta. Weźmy nasz uproszczony przykład: jeden nakład pracy następuje 10 miesięcy przed ukończeniem, a drugi, równie duży, 2 miesiące przed nim. Średni czas oczekiwania tych nakładów to 6 miesięcy. Nie jest to wiek najstarszego narzędzia ani automatycznie długość całej historii produkcji. Przykład wyjaśnia różnicę pomiaru, nie stanowi pełnego modelu rzeczywistej firmy. [3]

Maszyna może dawać więcej wyrobów przy tej samej liczbie dni pracy. To produktywność techniczna. Inwestor pyta też o cenę rezultatu, zainwestowane środki i czas ich zaangażowania. Taki sam łączny zysk uzyskany później nie oznacza tej samej rocznej procentowej stopy zwrotu. W odpowiedzi Clarkowi Böhm-Bawerk zwraca uwagę właśnie na pomieszanie tych dwóch znaczeń produktywności. Techniczną przewagę dłuższej metody mogą zrównoważyć większe koszty odsetek za dłuższy czas. Nie można zatem przejść od „wyprodukujemy więcej” prosto do „inwestycja będzie bardziej rentowna”. [3]

Böhm-Bawerk wyraźnie odrzucił interpretację, według której jego teoria procentu nagradza bolesne wyrzeczenia. Zamożny człowiek może inwestować i nadal wygodnie żyć; teoria nie wymaga głodującego inwestora. Decydować ma różnica oceny dóbr teraźniejszych i przyszłych oraz możliwość wcześniejszego użycia dzisiejszych środków. Oddziela to także wyjaśnienie ekonomiczne od moralnej oceny, czy ktoś zasłużył na dochód swoim trudem. Z faktu, że produkcja trwa, nie wynika, że każdy otrzymujący odsetki osobiście cierpiał niedostatek. [3]

Böhm-Bawerk zmarł w 1914 roku, długo przed powstaniem projektu Bitcoin. Możemy dziś używać jego pojęć, lecz wnioski będą nasze. Przy ofercie zysku pytaj, co środki rzeczywiście finansują, na jak długo będą zaangażowane i czy obiecany wynik w ogóle nastąpi. Samo trzymanie bitcoinów nie jest finansowaniem okrężnej produkcji. Pożyczenie ich komuś rodzi ponadto pytanie o jego zobowiązanie i zdolność spłaty. Historyczna teoria porządkuje pytania, ale nie potwierdza bezpieczeństwa żadnego współczesnego produktu. [1] [3]