Net asset value, czyli NAV, to wartość aktywów po odjęciu zobowiązań. Aby uzyskać wartość jednej jednostki, dzielimy tę resztę przez liczbę jednostek w obiegu. Skrót może oznaczać całość albo wartość na jednostkę, dlatego trzeba wiedzieć, o którym znaczeniu mowa. To obliczenie według określonych zasad wyceny na dany moment, a nie gwarantowana cena sprzedaży.
Wyobraźmy sobie produkt z aktywami wartymi 102 000 000 USD i zobowiązaniami 2 000 000 USD. Po odjęciu pozostaje 100 000 000 USD aktywów netto. Przy 2 000 000 jednostek w obiegu NAV na jednostkę wynosi 50 USD. Wszystkie liczby pochodzą z naszego przykładu w dolarach amerykańskich. Kluczowy jest ostatni krok: podzielenie majątku netto między jednostki. Bez niego porównywalibyśmy wielkość całego produktu z ceną jednej jednostki, a to dwie różne rzeczy. [1]
W tym samym modelu powstaje dodatkowe zobowiązanie z tytułu kosztów w wysokości 100 000 USD i nic więcej się nie zmienia. Aktywa netto spadają do 99 900 000 USD, a NAV na jednostkę do 49,95 USD. Cena BTC mogła pozostać taka sama. Niezapłacony koszt jest już zobowiązaniem po jego ujęciu w księgach. Przy zapłacie maleją zarówno pieniądze, jak i odpowiednie zobowiązanie; tego samego kosztu nie wolno odjąć ponownie. To ilustracja, nie cennik IBIT, czyli produktu iShares Bitcoin Trust ETF. [1] [2]
Różne giełdy mogą w tej samej chwili pokazywać nieco inne ceny. Produkt potrzebuje więc ustalonej metody wyceny. Prospekt IBIT z 31 lipca 2025 r. używa CF Benchmarks Index: ceny referencyjnej obliczanej na 16:00 ET na podstawie transakcji z okna 15:00–16:00 ET. ET oznacza czas wschodniego wybrzeża USA. Dane pochodzą ze spotowych transakcji BTC/USD, wymiany rzeczywistego bitcoina na dolary, a nie z cen kontraktów futures. Nie jest to również przypadkowy ostatni kurs. Zasady produktu określają indeks i procedurę zastępczą na wypadek niewiarygodnych danych. [2]
Opisany IBIT oblicza oficjalny NAV raz na dzień roboczy. Po sprawdzeniu publikuje go zwykle do 17:30 ET, zasadniczo nie później niż do 20:00 ET. Wartość może więc opisywać wcześniejszy moment niż ten, kiedy widzimy ją na stronie. Osobno istnieje IIV, orientacyjna wartość śróddzienna na jednostkę. Pomaga szacować zmiany w ciągu dnia, ale każda aktualizacja nie jest nowym zatwierdzonym oficjalnym NAV. Porównanie wymaga znajomości nie tylko daty i waluty, lecz także momentu wyceny oraz metody obliczenia. [2]
Przy przykładowym NAV 50 USD i cenie giełdowej 51 USD jednostka ma premię 2%: jest sprzedawana powyżej wartości aktywów netto na jednostkę. Przy 49 USD mamy dyskonto 2%, czyli cenę poniżej tej wartości. Procentową różnicę obliczamy jako (cena/NAV−1)×100. Porównanie ma sens tylko dla wartości z porównywalnych momentów. Stary NAV obok nowej ceny może pokazać różnicę wynikającą z ruchu bitcoina w międzyczasie. Sama różnica nie gwarantuje arbitrażu bez ryzyka, czyli zysku z różnych cen: znaczenie mają koszty, czas i możliwość faktycznego zawarcia transakcji. [2] [3]
Wróćmy do aktywów netto 100 000 000 USD i 2 000 000 jednostek. Kreacja nowych jednostek wnosi aktywa o wartości 2 000 000 USD i dodaje 40 000 jednostek. Nowy rachunek to 102 000 000/2 040 000=50 USD. Zakładamy wkład o odpowiedniej wartości i brak dodatkowych kosztów. Produkt jest większy, ale jego majątek dzieli się również na więcej jednostek. Rośnie wielkość produktu, nie NAV na jednostkę. Sam napływ nie jest automatycznym zyskiem dotychczasowego posiadacza. [1] [3]
Podobny efekt daje czysto mechaniczny split, czyli podział jednostek. Przy splicie 2:1 aktywa netto pozostają na poziomie 100 000 000 USD, lecz 2 000 000 jednostek zmienia się w 4 000 000. NAV na jednostkę spada z 50 do 25 USD. Posiadacz ma dwa razy więcej jednostek, nie dwa razy większy majątek: jego część całkowitej wartości nie zmieniła się przez sam podział. Porównania historyczne muszą więc uwzględniać splity i ewentualne wypłaty dla inwestorów. Inaczej zmianę jednostek można pomylić z zyskiem albo stratą. [1]
W opisanym IBIT tylko AP, Authorized participants, mogą tworzyć i umarzać pełne koszyki po 40 000 jednostek: to instytucje finansowe uprawnione na mocy umowy. NAV nie daje zwykłemu inwestorowi prawa do bezpośredniego wykupu jednej jednostki po tej cenie ani do kontrolowania BTC produktu własnymi kluczami. Klucze prywatne to dane umożliwiające autoryzowanie wydania bitcoina. NAV warto więc czytać razem z informacją o aktywach, zobowiązaniach, liczbie jednostek, walucie i momencie wyceny. Sam punkt na wykresie nie zastępuje tego kontekstu. [2]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Cash creation model, ETF creation and redemption, Authorized participant, ETF premium and discount. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Spotowy ETP na bitcoina, Authorized participant, ETF creation and redemption, In-kind creation and redemption.