Cash creation model

Wyobraźmy sobie AP, który chce uzyskać nowe jednostki. W cash creation dostarcza USD, czyli dolary amerykańskie, a produkt organizuje zakup odpowiednich BTC. AP nie musi sam posiadać ani przekazywać bitcoinów. W iShares Bitcoin Trust ETF, znanym jako IBIT, trust organizuje zakup przez kontrahenta handlowego lub agenta wykonującego transakcje. Trust jest tutaj strukturą prawną produktu, którego majątek obejmuje bitcoin. Zapłata pieniędzmi nie zmienia go w fundusz futures inwestujący w kontrakty terminowe ani w instrument pochodny wypłacający jedynie różnice cen w gotówce. [1] [2]

Ile pieniędzy powinien przesłać AP? Zacznijmy od własnego przykładu: NAV, wartość aktywów netto na jednostkę po odjęciu zobowiązań, wynosi 50 USD. Blok 40 000 jednostek odpowiada zatem 2 000 000 USD. Przy cenie referencyjnej 100 000 USD za BTC potrzebne jest 20 BTC. Cena referencyjna, czyli benchmark, służy do obliczeń; nie gwarantuje rzeczywistej ceny zakupu. Dlatego cytowany prospekt IBIT oddziela wstępny szacunek od ostatecznej kwoty ustalanej po obliczeniu NAV i rozrachunku zakupu. To ceny przykładowe, a nie aktualne notowania ani ogłoszenie obowiązującego koszyka. [2]

Pozostańmy przy tych 20 BTC. Jeśli można je kupić dopiero po 101 000 USD, sam zakup kosztuje 2 020 000 USD. Z przykładową opłatą 1 000 USD potrzeba 2 021 000 USD, czyli o 21 000 USD więcej niż początkowo szacowano. Ktoś musi pokryć różnicę między ceną referencyjną a ceną wykonania. Cytowany prospekt IBIT obciąża AP niekorzystną różnicą względem ceny użytej do NAV, a przy tańszym zakupie pozwala mu zatrzymać korzystną różnicę. To zasady tego produktu, nie automatyczna reguła dla każdego funduszu. [2]

Roczna opłata produktu nie musi informować inwestora, ile kosztuje tworzenie nowych jednostek. Prospekt IBIT oddziela opłatę transakcyjną za zlecenie, obejmującą obsługę i przechowywanie aktywów, od bieżącego wynagrodzenia sponsora, czyli firmy odpowiedzialnej za funkcjonowanie produktu. Nasze 1 000 USD nie jest rzeczywistą stawką z cennika. Poza opłatami AP może ponieść koszt różnicy ceny zakupu. Jeśli kupi taniej i zaoszczędzi, nie jest to automatycznie zysk przypisany posiadaczowi jednostki. Trzeba odróżniać koszty i wyniki tych uczestników. [2]

Cytowana wersja prospektu IBIT ustala termin przyjmowania cash creation na 18:00 ET dnia roboczego poprzedzającego dzień transakcji. ET to czas wschodniego wybrzeża USA, nie lokalny czas każdego inwestora. Terminowe zlecenie nie oznacza, że produkt już otrzymał BTC albo że AP otrzymał jednostki. Przyjęcie zlecenia, wpływ pieniędzy, zakup i dostarczenie jednostek to osobne zdarzenia. Ostateczne wykonanie uzgodnionej wymiany to rozrachunek. Terminy i dni wolne zależą od zasad produktu i mogą się zmieniać, więc przykład nie jest uniwersalnym harmonogramem. [2]

Zakup bitcoina i wpływ pieniędzy od AP nie muszą nastąpić jednocześnie. IBIT opisuje na taką sytuację Trade Credits, krótkoterminowe kredyty pomostowe, lub żądanie wcześniejszej wpłaty od AP. Kredyt pozwala zapłacić za zakup, a później jest spłacany otrzymanymi pieniędzmi. Nie gwarantuje jednak ukończenia operacji. Gdy zakup i rozrachunek się nie powiodą, możliwe są anulowanie lub opóźnienie zgodnie z warunkami produktu. Wariant pieniężny nadal zależy więc od płatności, kredytu, kontrahentów i sprawnego przechowywania aktywów. [2]

Wyobraźmy sobie zlecenie na 40 000 jednostek anulowane przed ich emisją. Samo zamówienie nie spowodowało zakończonego napływu ani powstania nowych jednostek. Przy danych o przepływach trzeba więc sprawdzić, czy mowa o wniosku, faktycznie wyemitowanych jednostkach, czy zakończonym zakupie BTC. Sprzedaż istniejącej jednostki między inwestorami na giełdzie to coś innego. Zmienia tylko jej właściciela; sama nie zwiększa ani liczby jednostek, ani zasobu bitcoinów produktu. [1]

Amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd, SEC, 29 lipca 2025 r. dopuściła dla giełdowych produktów kryptowalutowych także procedury in-kind: przekazywanie aktywów bazowych zamiast pieniędzy. Cytowany prospekt IBIT przewiduje zarówno cash, jak i in-kind. Wybór zależy od zasad produktu i jego uczestników. Wariant pieniężny nie gwarantuje natychmiastowego rozrachunku ani ceny giełdowej dokładnie równej NAV; premia oznacza cenę jednostki wyższą od jej wartości aktywów netto. Mechanizm ten sam w sobie nie umożliwia też detalicznemu inwestorowi zamówienia jednej nowej jednostki bezpośrednio w truście. [3] [2]