Grayscale Bitcoin Trust ETF (GBTC)

Historia GBTC ma istotny punkt zwrotny. Przed 11 stycznia 2024 roku udziały były przedmiotem obrotu pozagiełdowego OTC, bez stałego programu ich wykupu przez trust. Inwestor mógł więc potrzebować innego kupującego nawet wtedy, gdy cena znacznie odbiegała od wartości bitcoinów. Przejście na NYSE Arca wprowadziło ciągłe tworzenie i wykup udziałów za pośrednictwem uprawnionych uczestników. Dawnych premii i dyskont nie można zatem bez korekt łączyć z wynikami nowego mechanizmu. [1]

NAV to wartość aktywów netto po odjęciu zobowiązań; tutaj przeliczamy ją na udział. Wyobraźmy sobie stały NAV wynoszący 100 USD i cenę giełdową rosnącą z 80 do 90 USD. Dyskonto względem majątku zmniejsza się z 20% do 10%. Kupujący uzyskał jednak 12,5% względem ceny zakupu, choć BTC w tym przykładzie nie podrożał. Wynik zmienił popyt na sam udział. Zmniejszenie dyskonta nie jest jednak zagwarantowane. [1]

Raport za drugi kwartał 2026 roku podaje sponsor fee, wynagrodzenie organizatora produktu, w wysokości 1,5% rocznie. Koszt nalicza się codziennie w USD i jest opłacany codziennie z dołu w BTC z majątku trustu. Nie oznacza to 1,5% dziennie ani drugiej opłaty przy zapłacie. Przy niezmiennej rocznej podstawie 10 000 USD stawka daje 150 USD. Rzeczywisty koszt zmienia się wraz z wartością aktywów, a nadzwyczajne wydatki mogą go zwiększyć; przykład nie jest dokładnym wyciągiem z konta. [1]

Zwykły inwestor handluje przez brokera, czyli pośrednika w kupnie i sprzedaży papierów wartościowych. Bezpośrednim tworzeniem i wykupem zajmują się Authorized participants, w skrócie AP: instytucje spełniające warunki umowne trustu. Przywołany raport przewiduje koszyki po 10 000 udziałów. Samo posiadanie 10 000 udziałów nie daje prawa do bezpośredniego wykupu. Sprzedaż przez brokera to zatem coś innego niż żądanie wysłania BTC do własnego portfela. [1]

Amerykański nadzór SEC dopuścił w lipcu 2025 roku tworzenie i wykup in-kind, w których produkt i AP przekazują sobie bezpośrednio bitcoin. Jednak raport GBTC za kwartał zakończony 30 czerwca 2026 roku stwierdza, że na dzień raportu umowy pozwalały wyłącznie na cash orders, czyli zlecenia rozliczane pieniędzmi. Nie ma tu sprzeczności. Regulator może dopuścić procedurę, zanim konkretny produkt ją wdroży. Późniejszy stan trzeba sprawdzić w nowszych dokumentach. [1] [2]

Aby wycenić bitcoin, trust potrzebuje określonej ceny odniesienia. Od 1 kwietnia 2026 roku stosuje CoinDesk Bitcoin Benchmark Rate zamiast CoinDesk Bitcoin Price Index (XBX). Raport odróżnia także operacyjny NAV od księgowego Principal Market NAV, opartego na głównym rynku na potrzeby sprawozdawczości. Porównania powinny więc dotyczyć tej samej daty, waluty i miary. Zmiana metody albo nazwy szeregu cenowego sama w sobie nie tworzy zysku inwestora. [1]

31 lipca 2024 roku 10% bazowych BTC przeniesiono do osobnego Bitcoin Mini Trust, a uprawnieni posiadacze GBTC otrzymali jego udziały. Był to podział istniejącego majątku. W przykładzie bez zmian cen i kosztów 1 000 USD rozdziela się na 900 USD w starym produkcie oraz 100 USD w nowym, zamiast wzrosnąć do 1 100 USD. Oceniając wynik, trzeba uwzględnić także otrzymane udziały. Sam spadek GBTC nie dowodzi automatycznie straty ani odpływu pieniędzy. [3]

GBTC daje dostęp do zmian ceny BTC przez giełdę, ale nie jest self-custody, czyli samodzielnym przechowywaniem: inwestor nie kontroluje kluczy prywatnych, a bitcoinami zajmuje się usługodawca powierniczy. Produkt, organizator i podmiot przechowujący mają różne role. Spadek ceny, koszty i awarie usług mogą pogorszyć wynik. GBTC nie jest też spółką inwestycyjną zarejestrowaną według amerykańskiej ustawy z 1940 roku; nie oznacza to braku jakichkolwiek regulacji. Przed decyzją warto zrozumieć aktualne warunki produktu. [1]