Settlement risk to ryzyko, że transakcja nie zostanie rozliczona zgodnie z ustaleniami: dostawa może się opóźnić, nie nastąpić albo utknąć po drodze. Rozrachunek oznacza rzeczywiste wykonanie zobowiązań. Kupując bitcoin za zwykłe pieniądze, śledzimy więc zarówno dostawę BTC, jak i zapłatę ceny; powodzenie jednego transferu nie potwierdza drugiego.
Ewa umawia się z Piotrem na zakup BTC. Aby umowa została wykonana, Ewa musi otrzymać bitcoiny, a Piotr pieniądze. Między obietnicą a odbiorem może jednak pojawić się problem. Bank Rozrachunków Międzynarodowych, BIS, odróżnia ryzyko braku spłaty od przejściowego niedoboru środków. Komunikat „oczekuje” sam w sobie nie dowodzi ostatecznej straty: transfer może być tylko opóźniony. Najpierw ustalamy, którego świadczenia brakuje, kto jest do niego zobowiązany i czy minął już uzgodniony termin. [1] [2]
Zawarcie transakcji określa cenę i ilość. Clearing, czyli rozliczenie, ustala następnie, kto komu co jest winien; może obejmować potrącenie wzajemnych zobowiązań. Rozrachunek oznacza ich wykonanie. PFMI, międzynarodowe zasady dotyczące infrastruktury rynków finansowych, rozróżniają te etapy; nie są regułami protokołu Bitcoin. Dla Ewy to również praktyczna różnica: zapis salda na giełdzie i wypłata do własnego portfela są odrębnymi zdarzeniami. Warunki umowy muszą wyjaśniać, które z nich stanowi obiecaną dostawę. [1]
W naszym przykładzie Ewa kupuje 1 BTC za 60 000 USD; to nie jest aktualny kurs. Jeśli zapłaci bez warunkowego powiązania dostawy i nie otrzyma BTC, zagrożona jest wpłacona kwota, przed ewentualnym odzyskaniem środków. Jeśli jeszcze nie zapłaciła, a zakup zastępczy kosztuje 62 000 USD, różnica wynosi 2 000 USD przed opłatami, nie automatycznie 60 000 USD straty. BCBS, Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, odróżnia to ryzyko utraty przekazanej wartości od kosztu zastąpienia nierozliczonej transakcji. Zmiana ceny i nieodzyskana wpłata to różne problemy. [2]
Przed wysłaniem Ewa może jeszcze mieć możliwość zatrzymania płatności. Gdy nie może już z pewnością jednostronnie jej odwołać, traci tę ochronę. Dla transakcji walutowych BCBS opisuje okres ryzyka kończący się ostatecznym otrzymaniem kupowanej waluty. Ten sam sposób myślenia pomaga w naszym przykładzie, bez mechanicznego przenoszenia reguł bankowych: od kiedy nie mogę wycofać swojego świadczenia i kiedy zweryfikowałam odbiór drugiego? Znaczenie mają godziny graniczne, strefy czasowe i zasady transferów, nie tylko data zawarcia transakcji. [2]
Delivery versus payment, w skrócie DvP, łączy ostateczne dostarczenie aktywa z ostateczną płatnością: jedno następuje wtedy i tylko wtedy, gdy następuje drugie. PvP, payment versus payment, podobnie wiąże dwie waluty. PFMI odnoszą się w ten sposób do ryzyka przekazania wartości bez otrzymania świadczenia wzajemnego. Jednoczesne wysłanie dwóch instrukcji nie tworzy takiego powiązania. Mechanizm może chronić przed utratą przekazanej wartości, lecz sam nie gwarantuje ukończenia transakcji ani nie usuwa kosztów jej zastąpienia czy potrzeby dostępnych środków. [1] [2]
Ewa może sprawdzić, czy transfer BTC trafia na właściwy adres i został włączony do bloku. Kolejne potwierdzenia zwykle zmniejszają ryzyko zastąpienia go inną historią łańcucha; nie obiecują absolutnej nieodwracalności. Nawet wiele bloków nie dowodzi, że Piotr otrzymał płatność fiat, czyli w zwykłym pieniądzu emitowanym przez państwo. PFMI uwzględniają też prawnie określoną ostateczność rozrachunku. Przyjęcie transakcji bitcoin, otrzymanie przelewu i wykonanie umowy są osobnymi kwestiami. Odpowiednia zasada przyjmowania BTC zależy od konkretnego ryzyka. [1] [3]
Piotr oczekuje 60 000 USD, z których chce zapłacić własne wymagalne zobowiązanie. Jeśli wpłata się spóźni, musi tymczasowo zdobyć inne środki, odłożyć wydatek albo rozwiązać problem naruszenia swojej umowy. To problem płynności: pieniędzy brakuje dokładnie wtedy, gdy są potrzebne. BCBS bierze więc pod uwagę również zależności od banków rozrachunkowych i innych usługodawców. Opóźnienie nie oznacza automatycznie niewypłacalności kontrahenta, ale może powodować realne koszty i przenosić trudności dalej. [2]
Dla obu transferów Ewa i Piotr powinni znać kwotę, właściwego odbiorcę, termin, możliwości odwołania oraz warunek uznania odbioru za ostateczny. Identyfikator transakcji BTC pomaga ją odnaleźć, ale musi ona odpowiadać właściwej kwocie i uzgodnionemu świadczeniu. Wpływ bankowy sprawdza się osobno. Niejasny status pozostaje nierozwiązany; „wysłano” nie wystarcza. Automatyczne ponowienie płatności bez ustalenia losu pierwszej może spowodować podwójną zapłatę. Najpierw uzgadniamy dokumenty z faktycznym odbiorem, potem decydujemy o kolejnym kroku. [2] [3]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Counterparty risk, Delivery versus payment, Potwierdzenie, Collateral. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Custodial Exchange, Institutional OTC desk, Counterparty risk, Delivery versus payment.