Przyjeżdżasz do miasta z pieniędzmi, których nikt tam nie przyjmuje. Gdzie indziej mogą mieć wartość, ale tutaj nie kupisz jeszcze obiadu. Gdy zaczynają je przyjmować restauracja, sklep i przewoźnik, stają się dla ciebie użyteczniejsze. To może przyciągnąć kolejnych klientów i sprzedawców. Takie wzmacnianie akceptacji i użyteczności nazywa się Monetary Network Effect. Nie chodzi tylko o liczbę osób na liście. Ważne, komu naprawdę zapłacisz, co otrzymasz i ile to kosztuje. Więcej kont lub wyższa cena same nie dowodzą tego efektu.
Ekonomista Carl Menger opisuje kogoś, kto przyjmuje łatwo wymienialne dobro, choć sam nie chce go zużyć: spodziewa się, że później przyjmie je ktoś inny. Tak może działać Medium of Exchange, czyli środek wymiany. Sprzedawcy pomagają klienci skłonni płacić, ale również możliwość zapłacenia dostawcy. Akceptacja może więc wzmacniać się w kolejnych transakcjach. To sprzężenie między użytecznością a korzystaniem, nie pewność sprzedaży po dowolnej cenie ani nieodwracalnego wzrostu popytu. Sieć pieniężna oznacza tu relacje między ludźmi i firmami, nie tylko węzły komputerowe. [1]
Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS), wspierający współpracę banków centralnych, rozróżnia uczestników sieci płatniczych i ich powiązania. W naszym mieście liczba klientów rośnie ze 100 do 200, ale zapłacić można nadal tylko w tych samych 2 sklepach. Wybór miejsc zakupów się nie podwaja. Rozszerzenie do 20 sklepów faktycznie przyjmujących płatność zmienia inną stronę sieci. Merchant Adoption to właśnie wdrażanie tej możliwości przez sprzedawców. Logo na stronie nie wystarczy: kasa musi działać, sklep oferować potrzebny towar, a klienci wracać. Zarejestrowana osoba i dostępny punkt sprzedaży nie są tą samą jednostką. [2]
Bitcoin.org opisuje usługi wymieniające przyjęte przez sprzedawcę bitcoiny na zwykłą walutę. Rozważmy zakup za 200 CZK, czyli koron czeskich: klient płaci w BTC, jednostkach Bitcoin, a operator od razu przekazuje sprzedawcy CZK. To rzeczywista możliwość płatności, która może ułatwić zakup. Nie dowodzi jednak, że firma ustala ceny, płaci wynagrodzenia czy zawiera długie umowy w BTC. Środek płatności i jednostka, w której sklep liczy, pełnią różne role. Sieć możliwości zapłaty może rosnąć bez równie szybkiej zmiany języka cen i księgowości. [3]
BIS używa pojęcia interoperacyjności dla zdolności różnych systemów do wspólnego wykonania i rozrachunku płatności, czyli zakończenia transferu zgodnie z ich zasadami. Wyobraź sobie dwie połączone aplikacje bankowe: klient i sprzedawca korzystają z tej samej waluty, choć z różnych usług. Liczba użytkowników aplikacji nie jest więc automatycznie rozmiarem całej sieci pieniężnej. Działające połączenia poszerzają krąg dostępnych kontrahentów bez przenoszenia wszystkich do jednego dostawcy. Odwrotnie, jednakowa nazwa jednostki nie gwarantuje zgodności ani identycznych warunków końcowego rozrachunku. [2]
CFA Institute, organizacja zawodowa specjalistów inwestycyjnych, analizuje sieciowe modele wyceny i ich ograniczenia. Załóżmy, że każdy może handlować z każdym. Możliwych par jest n × (n − 1)/2: n oznacza uczestników, pomijamy połączenia ze sobą i każdą parę liczymy tylko raz. Dla 10 osób istnieje 45 par, dla 20 osób — 190. Stosunek 190/45 to około 4,22, nie dokładnie 4. Są to jednak możliwości, a nie dokonane zakupy. Niektórzy nie handlują ze sobą wcale, inni często, a relacje mają różną wartość. Liczba par nie daje więc bezpośrednio mnożnika ceny pieniądza. [5]
Bitcoin Developer Guide, dokumentacja dla programistów, wyjaśnia adresy do odbierania bitcoinów i wyjścia transakcji, czyli części płatności określające kwotę oraz warunki jej późniejszego wydania. Portfel może tworzyć nowe adresy i zwracać niewydaną część nadawcy osobnym wyjściem, podobnie jak resztę po zakupie. W naszym przykładzie 100 osób używa po 5 adresów, co daje 500 adresów. Gdy przejdą na 10 adresów każda, zobaczymy 1 000 adresów, ale nadal 100 osób. Z kolei usługodawca może wspólnie zarządzać pieniędzmi wielu klientów. Ani adres, ani wyjście transakcji nie jest dowodem tożsamości jednej osoby. Dane te pomagają obserwować aktywność, ale szacowanie liczby użytkowników wymaga wyjaśnienia metody i jej ograniczeń. [6]
BIS w analizie z 2022 roku zwraca uwagę na przeciążenie i rozdrobnienie systemów kryptowalutowych. Nie wynika z tego, że wszystkie ich warstwy działają jednakowo. Bitcoin dodaje potwierdzone płatności do wspólnego rejestru w pakietach zwanych blokami. Miejsce w nich jest ograniczone: przy większym popycie ludzie mogą oferować wyższe opłaty, by ich płatność trafiła do bloku wcześniej. Dodatkowe warstwy płatnicze mają własne warunki przepustowości i dostępu. Więcej klientów nie musi więc obniżyć kosztu każdego przelewu. Przy wymianie bitcoina znaczenie ma też Market liquidity — możliwość handlu potrzebną ilością bez znacznego pogorszenia ceny. Użyteczność sieci należy oceniać wraz z tymi kosztami i przeszkodami. [4]
BIS łączy korzyści sieci płatniczych z dostępnością, konkurencją i połączeniami. Przy Monetary Network Effect pytaj, kto naprawdę przyjmuje płatności, czy ludzie wracają, jak ustalają ceny i czy wygodnie korzystają też z innych środków. Wiąże się z tym Monetary Premium — część wyceny związana z trzymaniem aktywa do celów pieniężnych zamiast jego bezpośredniego zużycia. Liczba rejestracji również jej nie gwarantuje. Premie za zapis czy spekulacyjne zakupy mogą powiększać statystyki bez trwałego użycia. Obecna przewaga nie dowodzi stałego monopolu ani nie gwarantuje rosnącego kursu. Liczy się to, co szersza akceptacja naprawdę umożliwia zwykłemu użytkownikowi. [2]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Medium of Exchange, Market liquidity, Merchant Adoption, Monetary Premium. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Salability, Network Effect, Hyperbitcoinization.