Seigniorage

Raport roczny mennicy Stanów Zjednoczonych (US Mint) za 2021 porównuje wartość nominalną wyemitowanych monet obiegowych z kosztami, w tym metalu, produkcji i transportu. Weźmy własny przykład: moneta ma wartość 10, ale cały proces kosztuje 12. Wynik to 10 − 12 = −2. Emisja nie musi więc przynosić zysku. To nie aktualny cennik mennicy, lecz ilustracja różnicy między liczbą na monecie a kosztem jej dostarczenia. Powiązane Debasement oznacza pogarszanie pieniądza, historycznie na przykład zmniejszanie zawartości kruszcu. Taka ingerencja jest inną kwestią niż samo mierzenie dochodu z emisji. [1]

Dla banknotów Europejski Bank Centralny (EBC) opisuje inną drogę: bank centralny może je wyemitować w zamian za kredyt dla banku lub nabyte aktywa, czyli majątek przynoszący dochód. Wyemitowany banknot pozostaje jego zobowiązaniem, a nie przychodem bez drugiej strony w księgach. Wyobraźmy sobie aktywo warte 100, które przez rok przynosi 4, podczas gdy działalność kosztuje 1. W uproszczonym modelu zostają 3, nie cała wartość banknotu minus papier. Model mierzy roczny dochód i koszt, a nie pełne finanse konkretnego banku centralnego. [2]

Banknot w portfelu nie przynosi odsetek. Rezerwy banków trzymane w banku centralnym mogą jednak być oprocentowane na jego koszt. Amerykański bank centralny, System Rezerwy Federalnej (Fed), wyraźnie rozróżnia te wydatki. W kolejnym własnym przykładzie roczny dochód z aktywów wynosi 4, odsetki od rezerw 5, a koszty działalności 1: otrzymujemy 4 − 5 − 1 = −2. Monetary Base obejmuje gotówkę i rezerwy bankowe, więc całej bazy nie można uznać za darmowe finansowanie. Rosnące stopy mogą podnieść koszt zobowiązań szybciej niż dochód ze starszych aktywów. Dalsza emisja nie wyklucza zatem straty. [3]

Oprócz wyniku księgowego ekonomiści pytają, jaką siłę nabywczą daje nowa emisja. W tym ujęciu Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) dzieli przyrost ilości pieniądza przez poziom cen, czyli zbiorczą miarę cen. W naszym przykładzie baza rośnie ze 100 do 110, a wybrany poziom cen wynosi 2. Dostajemy (110 − 100) / 2 = 5 w jednostkach realnych. Mierzymy przyrost brutto wyrażony siłą nabywczą, nie zysk księgowy. To wynik przed kosztami i nie oznacza, że społeczeństwu przybyło tyle samo majątku netto. Same nowe liczby na rachunkach nie produkują dóbr. [4]

Rozważmy teraz osobę trzymającą 100 w nieoprocentowanej gotówce. Przy poziomie cen 1 jej realny zasób wynosi 100; przy poziomie 1,1 już około 90,91. Banknoty zostały, lecz kupują mniej. Efekt ten nazywa się podatkiem inflacyjnym, mimo że nie przyszedł żaden nakaz podatkowy. Nasz przykład sam nie wskazuje, kto otrzymał równą kwotę. MFW rozkłada Seigniorage na zmianę realnych zasobów pieniądza i składnik inflacyjny. Przy niezmiennych realnych zasobach miary pokrywają się w warunkach tego rozkładu; ogólnie są różne. Dotyczą innych pytań: dochodu z emisji oraz utraty siły nabywczej już posiadanego pieniądza. [4]

Dochód z emisji nie jest automatycznie przekazywany państwu w całości. Liczą się koszty, wynik i zasady podziału. W raporcie z lipca 2026 Fed przypomina, że wynik netto i wpłaty oblicza się dla poszczególnych Reserve Banks, regionalnych instytucji tworzących amerykański bank centralny. Bank z nagromadzonymi stratami zapisuje aktywo odroczone: pozycję księgową, którą przyszłe dochody muszą najpierw pokryć, zanim wpłaty zostaną wznowione. Sama pozycja nie jest płatnością ze skarbu państwa. Jeden bank może więc znów przekazywać pieniądze, gdy inny nadal pokrywa wcześniejsze straty. [5]

Ludzie decydują nie tylko, co wydadzą, lecz również ile pieniędzy chcą trzymać. Rozkład MFW dopuszcza dodatnie Seigniorage bez inflacji, jeśli rosną pożądane realne zasoby pieniądza. Szybki wzrost cen może działać odwrotnie: ludzie starają się szybciej wymieniać krajowy pieniądz na towary lub inne aktywa. Kurczy się wtedy podstawa podatku inflacyjnego. W skrajnym przypadku Hyperinflation, czyli wyjątkowo szybkiej inflacji, ma to szczególne znaczenie. Szybsza emisja nie gwarantuje więc większego trwałego dochodu realnego. Sama zależność księgowa nie mówi jeszcze, jak zareagują ceny i ludzie. [6]

Bitcoin również emituje nowe jednostki, ale nie ma państwowego emitenta odprowadzającego dochód do budżetu. Jego whitepaper, czyli pierwotny opis projektu, odróżnia nowe monety od opłat transakcyjnych. Block Subsidy to nowe bitcoiny (BTC) emitowane w bloku, natomiast opłata przenosi istniejące BTC od nadawcy do górnika. Górnik to uczestnik, którego urządzenia szukają dowodu pracy potrzebnego do dodania bloku. Cała nagroda jest jego przychodem brutto; o zysku można mówić dopiero po odjęciu kosztów energii, sprzętu i działalności. Jeśli ktoś używa Seigniorage w odniesieniu do wydobycia, trzeba ustalić, którą wielkość porównuje. Podobieństwo nowej emisji nie oznacza tej samej księgowości ani tego samego odbiorcy. [7]