Debasement pierwotnie oznacza zmniejszenie ilości metalu szlachetnego przypadającej na określony nominał monety. We współczesnych dyskusjach opisuje też pogarszanie się wartości pieniądza. Trzeba zatem rozróżniać zawartość metalu, ilość dóbr możliwych do kupienia oraz kurs wobec innej waluty.
Wyobraźmy sobie monetę ważącą 10 gramów, o próbie 900/1000: dziewięćset z tysiąca części stopu, czyli mieszaniny metali, to srebro. Zawiera więc 9 gramów czystego srebra. Po obniżeniu próby do 600/1000 zostaje 6 gramów. Nominał i całkowita masa mogą pozostać bez zmian, choć srebra jest o jedną trzecią mniej. To nasz model, nie parametry konkretnej historycznej monety. W przypadku Commodity Money, pieniądza opartego na wartości towaru, zmiana dotyka jego materialnej podstawy. Ilość metalu można też ograniczyć przez zmniejszenie masy monety. Dawniej wzorce stopu sprawdzano za pomocą płytek probierczych. Dziś pomagają one wykazać, że standard rzeczywiście zmieniono. [1]
Z 90 gramów czystego srebra nasz model pozwala wybić 10 starych lub 15 nowych monet. Liczba rośnie o 50 %, chociaż zawartość srebra w każdej spada o jedną trzecią. Obliczenia mają różne podstawy. Zakładamy wystarczającą ilość domieszki, brak strat produkcyjnych i ten sam nominał. Nie jest to prognoza wzrostu cen ani dochód netto władcy: produkcja kosztuje, a znaczenie mają również sposób wprowadzenia monet do obiegu i ich akceptacja. Seigniorage to powiązany termin opisujący korzyść z emisji pieniądza; sama większa liczba monet jeszcze jej nie wylicza. [1]
Brytyjskie muzeum mennictwa Royal Mint Museum przechowuje srebrną płytkę probierczą z czasów Henryka VIII. Jej próba wynosi poniżej 800/1000, czyli mniej niż standard srebra sterling 925/1000. Jest dowodem oficjalnego obniżenia standardu metalu, a nie jedynie ścierania się monet w użyciu. Jedna płytka nie opisuje jednak wszystkich monet ani całego panowania. Muzeum przypomina też wymianę monet za Elżbiety I, mającą przywrócić próbę i zaufanie po pogorszeniu standardów za Henryka oraz Edwarda VI. Historia wykracza więc poza dodanie tańszego metalu: zaufanie osłabione przez emitenta może wymagać odbudowy. [2] [1]
Nie oczekujemy, że papier banknotu kosztuje tyle, ile widnieje na nim. Fiat Money to pieniądz bez bezpośredniej wymienialności na stałą ilość towaru; tak Europejski Bank Centralny (EBC) wyjaśnia również euro. Jego wartość nie jest kosztem papieru czy metalu. Zmiana materiału zwykłej współczesnej monety nie jest więc sama w sobie tym samym co złamanie standardu srebra. Debasement ma dziś szersze zastosowanie, lecz bez doprecyzowania może mylić. Czy chodzi o to, ile kupimy, o cenę waluty obcej, czy o zasady emisji nowego pieniądza? [3]
Przyjmijmy niezmieniony koszyk, którego cena wzrosła z 200 do 250. Ceny zwiększyły się o 25 %, ale za tę samą kwotę kupimy tylko 200 / 250 = 0,8 wcześniejszego koszyka. Siła nabywcza spadła więc o 20 %, nie o 25 %. Purchasing Power oznacza ilość dóbr i usług, którą można kupić za pieniądze. To przykład, nie opublikowana statystyka. Inflację mierzy się dla określonego koszyka i okresu; rzeczywiste zakupy gospodarstwa domowego mogą wyglądać inaczej. Różne procenty nie są sztuczką: wzrost ceny i spadek siły nabywczej mają inne wartości wyjściowe. [4]
Przy wyjeździe za granicę interesuje nas kurs walutowy. RBA, bank centralny Australii, opisuje go jako cenę jednej waluty wyrażoną w drugiej. W naszym przykładzie kurs rośnie z 25 do 30 koron czeskich (CZK) za euro (EUR): euro kosztuje w koronach czeskich o 20 % więcej. Odwrotne notowanie, czyli wartość korony w euro, pokazuje spadek o około 16,67 %. Obie liczby opisują ten sam ruch z przeciwnych stron. Nie mówią, o ile zdrożał krajowy koszyk zakupów. Kurs może wpływać na ceny importu, ale nie przekłada się automatycznie na identyczną procentową zmianę wszystkich cen konsumpcyjnych. [5]
Droższą energię widzimy na rachunku, lecz sama podwyżka nie dowodzi celowego psucia pieniądza. Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) rozróżnia wpływ pieniądza, popytu, kosztów produkcji i oczekiwań. Także wzrost Monetary Base, gotówki i rezerw banków w banku centralnym, nie oznacza automatycznie równie dużego wzrostu cen. Liczą się kredyt, produkcja, chęć trzymania pieniędzy i badany okres. Hyperinflation oznacza wyjątkowo szybką inflację; nie jest odpowiednią nazwą dla każdej podwyżki. Dobre wyjaśnienie rozdziela zatem pomiar, proponowaną przyczynę oraz dowody dotyczące intencji decydentów. [4]
Bitcoin nie ma próby metalu. Jego zasady ograniczają emisję nowych bitcoinów (BTC). Pełne węzły to komputery z oprogramowaniem, które samodzielnie sprawdza transakcje i bloki zgodnie z zasadami sieci. Bitcoin.org przypomina również, że cena rynkowa zależy od podaży i popytu. Ograniczona emisja nie gwarantuje więc, że jutro kupimy więcej lub choćby tyle samo. Powiernik to usługodawca, który przechowuje monety za nas. Odróżniajmy też monety w sieci od obietnicy ich wypłaty przez powiernika: zobowiązanie zapisane na koncie usługi nie jest samo w sobie emisją nowych BTC w protokole. Rozmowa o psuciu pieniądza pomaga, jeśli wskazuje konkretny mechanizm. Mieszanie emisji, ceny i roszczeń wobec pośrednika zaciera źródło ryzyka. [6]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Seigniorage, Commodity Money, Hyperinflation, Purchasing Power. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z Seigniorage, Hyperinflation.