Sam Bankman-Fried, znany jako SBF, stworzył giełdę kryptowalut FTX i firmę handlową Alameda Research. Obiecywał klientom bezpieczne przechowywanie pieniędzy, lecz ustalenia potwierdzone przez sąd pokazują, że wykorzystywał je także do innych celów. Po upadku FTX ruszyły postępowanie karne oraz działania zmierzające do odzyskania majątku dla wierzycieli. Te drogi się łączą, ale odpowiadają na inne pytania: kto złamał prawo i ile pieniędzy rzeczywiście wróci.
FTX była rynkiem, na którym klienci kupowali i sprzedawali kryptowaluty. Alameda Research zawierała własne transakcje; na FTX wystawiała też oferty kupna i sprzedaży, pomagając innym znaleźć drugą stronę transakcji. Bankman-Fried stał po obu stronach tej relacji. Według sądu apelacyjnego kierował FTX od założenia w 2019 roku do listopada 2022 roku, a Alamedą od 2017 do 2021 roku. Miał istotne udziały i kontrolę w obu firmach. Odejście od codziennego zarządzania Alamedą samo w sobie nie oddzielało więc jego interesów od jej działalności. [1]
Powierzając pieniądze giełdzie, widzisz saldo w aplikacji i oczekujesz możliwości wypłaty. Dostęp do konta nie oznacza jednak posiadania kluczy prywatnych, którymi podpisuje się przelewy bitcoina. W FTX Alameda miała rozległą linię kredytową: mogła pobierać środki nawet przy ujemnym saldzie. Oszustwem nie było samo ujemne saldo, lecz używanie pieniędzy klientów poza obiecanymi granicami i ukrywanie tego. Środki służyły na przykład spłacie długów Alamedy. Klient nadal widział liczbę na ekranie, chociaż pieniądze pełniły już inną funkcję. Samodzielne przechowywanie ogranicza tę zależność od firmy, ale przenosi na posiadacza odpowiedzialność za klucze i kopie zapasowe. [2] [1] [5]
Ława przysięgłych uznała Bankman-Frieda za winnego siedmiu zarzutów dotyczących oszustw i związanych z nimi zmów. 28 marca 2024 roku sędzia Lewis A. Kaplan wymierzył mu 25 lat więzienia i trzy lata nadzoru po zwolnieniu. Sprawa obejmowała pieniądze klientów, inwestorów i pożyczkodawców. Według Departamentu Sprawiedliwości obiecywał oddzielne przechowywanie depozytów klientów, a jednocześnie kierował je do Alamedy i ukrywał rzeczywistość za pomocą mylących danych. Nie był to zatem wyłącznie przedsiębiorca, któremu nie udała się transakcja podczas spadków na rynku. Sąd oceniał konkretne oszustwa, a nie winę ludzi wynikającą z używania kryptowalut. [2]
Federalny sąd apelacyjny Stanów Zjednoczonych dla Drugiego Okręgu utrzymał wyrok 12 czerwca 2026 roku. Bankman-Fried argumentował między innymi, że inwestycje mogą z czasem zyskać na wartości i umożliwić zaspokojenie klientów. Sąd nie przyjął tej możliwości jako obrony usuwającej oszustwo. Sens można zrozumieć bez prawniczego żargonu: ewentualny późniejszy zwrot nie daje wstecznej zgody na zdobycie pieniędzy podstępem i użycie ich inaczej, niż obiecano. Ta apelacja ma więc konkretne rozstrzygnięcie. Sam dokument nie dowodzi jednak, że wyczerpano wszystkie możliwe dalsze środki prawne. [1]
Oprócz więzienia sąd orzekł przepadek ponad 11 miliardów USD. Jest to środek w postępowaniu karnym służący odebraniu korzyści majątkowej; Departament Sprawiedliwości wskazuje też zgodę na wykorzystanie odzyskanych środków do rekompensaty dla ofiar. Kwota orzeczona nie jest jednak tym samym co majątek już odnaleziony i odzyskany. Odzyskany majątek również nie jest jeszcze wyciągiem bankowym potwierdzającym wpływ na konto klienta. Równolegle postępowanie upadłościowe rozpatruje wierzytelności wobec upadłych firm. Obie drogi mogą prowadzić do naprawienia szkód, ale nie wolno mieszać ich kwot ani etapów. [2]
Po upadłości nie chodzi już tylko o zwykłą wypłatę z giełdy, lecz o wierzytelność: zgłoszone roszczenie o odzyskanie określonej wartości. FTX opisuje obliczenie wartości aktywów cyfrowych według tabeli przeliczeniowej zatwierdzonej przez sąd. Ilość każdego aktywa mnoży się przez przypisaną mu cenę z tabeli, a wyniki sumuje. Powstaje podstawa wyceny wierzytelności, nie stale aktualizowana cena rynkowa BTC. Oszacowanie widoczne w portalu również nie potwierdza samo w sobie przyznanej lub otrzymanej wypłaty. Dlatego przy każdym procencie odzyskanych środków trzeba wiedzieć, od jakiej wartości go obliczono. [3]
Weźmy wyłącznie przykład rachunkowy: uznana wierzytelność wynosi 100 USD, a dana osoba otrzymuje 110 USD. Wypłata wyniosła 110% wierzytelności. Rachunek jest poprawny, ale porównuje dolary z dolarową podstawą. Nie mówi, ile BTC można za nie kupić, bo to zależy od ceny w chwili zakupu. Jeśli bitcoin w międzyczasie podrożał, wyższy procent wierzytelności dolarowej może nie wystarczyć na pierwotną liczbę monet. Nie jest to rzeczywista stawka wypłat FTX ani obietnica zysku. Przykład pokazuje jedynie, dlaczego należy rozróżniać odzyskane pieniądze, ilość bitcoina i moment wyceny. [3]
Informacja FTX zaktualizowana we wrześniu 2026 roku rozróżnia wierzytelności uznane i sporne. Sporna wierzytelność może na przykład nadal podlegać sprawdzeniu; taki status nie oznacza automatycznie ostatecznego odrzucenia. Samo uznanie także nie kończy wypłaty. Znaczenie mają weryfikacja tożsamości, dane podatkowe, jurysdykcja i przyjęcie klienta przez usługodawcę rozdzielającego środki. Warunki i terminy dotyczą konkretnego postępowania oraz wierzytelności. Skazanie Bankman-Frieda nie zastępuje tych kroków. Wiadomość o dużej łącznej wypłacie może więc być prawdziwa, a mimo to nie mówić, czy konkretna osoba już otrzymała pieniądze. [4]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Counterparty risk, Proof of reserves, Liabilities. Do tego hasła prowadzą również odsyłacze z FTX Collapse.