Central Bank Digital Currency jest cyfrowym zobowiązaniem banku centralnego zapisanym na rachunkach, w tokenach lub innym rejestrze według reguł emitenta; od depozytu bankowego różni ją kontrahent, od gotówki forma, a od Bitcoin scentralizowana emisja, zarządzanie dostępem i polityka pieniężna.
CBDC nie jest ogólną nazwą wszystkich pieniędzy elektronicznych. To bezpośrednie cyfrowe zobowiązanie banku centralnego w jego jednostce rozrachunkowej, więc posiadacz nie ponosi ryzyka kredytowego prywatnego emitenta tego zobowiązania. Zwykłe saldo w banku komercyjnym jest natomiast roszczeniem wobec tego banku, nawet jeśli państwo chroni je systemem gwarantowania depozytów. [2]
Retail CBDC jest przeznaczona dla społeczeństwa i przedsiębiorstw do codziennych płatności; wholesale CBDC kieruje się do banków i innych uprawnionych instytucji rozliczających duże płatności lub tokenizowane aktywa. Granica nie jest wyłącznie techniczna: rezerwy banków komercyjnych w banku centralnym już są cyfrowe, dlatego trzeba ustalić, jaką rzeczywiście nową funkcję wnosi projekt hurtowy. [2]
Architektura może być bezpośrednia, pośredniczona lub dwupoziomowa. Bank centralny może prowadzić główny rejestr i ponosić ostateczne zobowiązanie, a banki lub firmy płatnicze otwierać portfele, identyfikować klientów, przetwarzać płatności i zapewniać wsparcie. Upadek pośrednika nie musi więc unicestwić samego roszczenia, lecz może zablokować dostęp lub odzyskanie środków. [3]
CBDC nie musi korzystać z blockchaina ani publicznego tokenu. Projekt może opierać się na rachunkach, tokenach, centralnej bazie danych lub rejestrze rozproszonym; wybór wpływa na weryfikację, finalność, odzyskiwanie, skalowanie i płatności offline. Samo słowo token nie dowodzi anonimowości, posiadania bez rachunku ani transferu bez zgody operatora systemu. [3]
Prywatność jest cechą konkretnego projektu prawnego i technicznego, a nie skutkiem nazwy CBDC. System musi określić, jakie dane widzą bank centralny, pośrednicy i państwo, jak długo są przechowywane, kto może połączyć je z tożsamością i co dzieje się offline; ten sam projekt musi też uwzględnić AML, sankcje, oszustwa, incydenty cybernetyczne i odzyskanie dostępu. [4]
Programowalne płatności nie są tym samym co programowalny pieniądz. Użytkownik może dobrowolnie ustawić płatność warunkową lub automatyczną, nie zmieniając przez emitenta zamienności jednostek; ograniczenie, na co, gdzie lub do kiedy jednostkę wolno wydać, ingeruje natomiast w cechy pieniądza. IMF zaleca więc wyraźnie rozdzielać te warstwy i oceniać je zgodnie z mandatem i prawem. [4]
Masowe przeniesienie depozytów do bezpieczniejszego zobowiązania banku centralnego może podnieść koszty finansowania banków komercyjnych i przyspieszyć cyfrowy run na bank w kryzysie. Projekty rozważają więc limity posiadania, brak oprocentowania lub oprocentowanie progowe oraz automatyczny przelew nadwyżki na rachunek bankowy; ograniczenia te zmniejszają część ryzyka systemowego, ale zmieniają również użyteczność i dostępność CBDC. [1]
Zapowiedziany pilotaż lub faza przygotowawcza nie są jeszcze wyemitowaną walutą. Badanie BIS za 2024 objęło 93 banki centralne i wykazało, że 91 % z nich analizowało retail CBDC, wholesale CBDC albo obie formy, lecz projekty różnią się celem i stopniem zobowiązania. ECB zdecyduje o ewentualnej emisji cyfrowego euro dopiero po przyjęciu ram prawnych, dlatego datę, prawo, emitenta, docelowych użytkowników i stan operacyjny każdego projektu trzeba sprawdzać oddzielnie. [5]
Pełniejszy obraz uzyskasz, czytając to hasło razem z Pieniądz fiducjarny, Monetary Base, Broad Money, Legal Tender, Zdrowy pieniądz, Prywatność w Bitcoinie.
01Czy CBDC jest tym samym co Bitcoin lub stablecoin?+
Nie. CBDC to zobowiązanie banku centralnego, którego emisję i zasady określa instytucja publiczna. Bitcoin nie ma centralnego emitenta, a jego podaż i transfery weryfikuje otwarta sieć według reguł konsensusu; prywatny stablecoin jest zobowiązaniem lub tokenem innego emitenta i wiąże się z odmiennym ryzykiem rezerw, prawnym oraz kontrahenta.
02Czy CBDC automatycznie oznacza, że państwo zobaczy i zaprogramuje każdy zakup?+
Nie automatycznie, ale każdy projekt musi rozstrzygnąć tę kwestię. Architektura i prawo określają widoczność, identyfikację, działanie offline, dostęp organów oraz możliwość nakładania warunków. Marketingowa obietnica prywatności nie wystarcza: trzeba sprawdzić gwarancje prawne, przepływ danych, uprawnienia pośredników i faktyczne wdrożenie.